Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Chỗ khác với văn bản đã biết hoặc đã công bố: "Khảo dị" chỉ sự khác biệt, dị biệt được tìm thấy khi so sánh, đối chiếu các văn bản khác nhau của cùng một tác phẩm. Đây là một thuật ngữ thường dùng trong nghiên cứu văn bản học, khảo cứu.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Công trình này tập trung vào việc chỉ ra các khảo dị trong các bản chép tay Truyện Kiều. (Công trình này tập trung vào việc chỉ ra các chỗ khác nhau trong các bản chép tay Truyện Kiều.)
  • Nhà nghiên cứu đã ghi chú cẩn thận mọi khảo dị giữa hai ấn bản. (Nhà nghiên cứu đã ghi chú cẩn thận mọi điểm khác biệt giữa hai ấn bản.)
  • Việc phát hiện ra khảo dị giúp hiểu rõ hơn quá trình sáng tác và lưu truyền tác phẩm. (Việc phát hiện ra chỗ khác biệt giúp hiểu rõ hơn quá trình sáng tác và lưu truyền tác phẩm.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "ghi chú khảo dị": hành động ghi lại, chú thích những điểm khác biệt giữa các văn bản.

  • Phần phụ lục của sách dành để ghi chú khảo dị giữa các dị bản. (Phần phụ lục của sách dành để ghi chú những điểm khác biệt giữa các dị bản.)

• "bảng đối chiếu khảo dị": một bảng so sánh có hệ thống các điểm khác biệt.

  • Bảng đối chiếu khảo dị cho thấy sự thay đổi đáng kể trong câu kết. (Bảng so sánh các điểm khác biệt cho thấy sự thay đổi đáng kể trong câu kết.)

Biến thể và từ gần giống

• Khảo cứu (động từ): nghiên cứu, tìm hiểu một cách kỹ lưỡng, công phu, thường về các vấn đề văn hóa, lịch sử.

  • Ông dành cả đời để khảo cứu về văn hóa dân gian. (Ông dành cả đời để nghiên cứu công phu về văn hóa dân gian.)

• Dị bản (danh từ): bản văn khác, thường chỉ các bản chép tay hoặc in ấn khác nhau của cùng một tác phẩm.

  • Truyện Kiều hiện còn lưu giữ nhiều dị bản có giá trị. (Truyện Kiều hiện còn lưu giữ nhiều bản văn khác nhau có giá trị.)

Từ đồng nghĩa

• Dị biệt văn bản: sự khác biệt trong văn bản (cách diễn đạt trang trọng, chuyên môn hơn).
• Chỗ khác: điểm khác nhau (cách diễn đạt thông thường, ít tính học thuật).

Các cụm từ liên quan

• So sánh khảo dị: hành động đối chiếu để tìm ra những điểm khác biệt giữa các văn bản.
  • Công việc đầu tiên của nhà văn bản học là so sánh khảo dị giữa các bản gốc. (Công việc đầu tiên của nhà văn bản học là đối chiếu để tìm ra những điểm khác biệt giữa các bản gốc.)

Thành ngữ liên quan

(Thuật ngữ "khảo dị" mang tính học thuật cao nên ít khi xuất hiện trong thành ngữ thông dụng.)

1. d. Chỗ khác với văn bản đã biết hoặc đã công bố: Khảo dị thơ Tú Xương.